Σε Ομιλίες

Θεματικός Κύκλος Α’: Βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη, κλιματική αλλαγή και κυκλική οικονομία.

Ευαγγελία Λιακούλη, βουλευτής Κινήματος Αλλαγής ν. Λάρισας

Η «έξυπνη γεωργία»,  όρος επιβίωσης για τον Έλληνα αγρότη»

Η Βιώσιμη Ανάπτυξη (Sustainable Development) είναι η απάντηση στις σύγχρονες προκλήσεις και για αυτό, όχι τυχαία, αποτελεί μια έννοια-κλειδί στον 21ο αιώνα, που συζητιέται όλο και πιο πολύ, στο πλαίσιο και του πολιτικού προγραμματισμού.

Πολλές οι εκφάνσεις κι άλλες τόσες οι απόψεις που εκφράζονται, για τον ορισμό της Βιώσιμης Ανάπτυξης.

Τί αλήθεια ορίζουμε ως «Βιώσιμη Ανάπτυξη»;

Ο βασικός της ορισμός μιλάει για μια ανάπτυξη που παρέχει μακροπρόθεσμα οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη, φροντίζοντας τις ανάγκες της γενιάς μας, αλλά και των μελλοντικών γενεών.

Η έννοια όμως της Βιώσιμης Ανάπτυξης εμπεριέχει μια δυσκολία για την ανθρώπινη φύση.

Και η δυσκολία έγκειται στο ότι απαιτείται μία συνεχής πορεία αλλαγής και προσαρμογής.

Κι όλοι γνωρίζουμε πόση δυσκολία – για τον καθένα μας και την καθεμιά μας ξεχωριστά – εμπεριέχει η έννοια της αλλαγής.

Σχηματικά, η βιώσιμη ανάπτυξη βασίζεται εξίσου, στο ισόπλευρο τρίγωνο που ορίζεται από τις δομικές έννοιες της Οικονομίας, του Περιβάλλοντος και της Κοινωνίας.

Προφανώς, η συμπόρευση αυτή και των τριών πυλώνων της Βιώσιμης Ανάπτυξης δεν είναι ούτε απλό, ούτε εύκολο να επιτευχθεί, πολύ περισσότερο μέσα στο πολύπλοκο περιβάλλον της παγκοσμιοποίησης.

Γιατί όμως μιλάμε σήμερα τόσο επιτακτικά για τη βιώσιμη ανάπτυξη, γιατί είναι πλέον στην ατζέντα κάθε διεθνούς φόρουμ, γιατί απασχολεί την πολιτική, την οικονομία και την κοινωνία τόσο έντονα και μάλλον πια οριστικά;

Γιατί περαιτέρω επεκτείνεται και πολλές φορές επικεντρώνει  στην αγροτική παραγωγή;

Γιατί απλώς τα στοιχεία είναι αμείλικτα.

Αν ο παγκόσμιος πληθυσμός αγγίξει τα 9,6 δισεκατομμύρια έως το 2050, όπως υπολογίζεται, τότε θα χρειαστούν σχεδόν τρεις πλανήτες σαν τη Γη, για να παρέχουν τους απαραίτητους φυσικούς πόρους, που χρειάζονται για τη διατήρηση του σύγχρονου και στοιχειώδους τρόπου ζωής.

Προς το παρόν, επειδή αυτοί οι πλανήτες έχουν ανακαλυφθεί, αλλά δεν έχουν προσεγγιστεί, και με παγκόσμιο μικρότερο από τα 9,6 δις, σχεδόν ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι υποσιτίζονται και άλλο ένα λιμοκτονεί.

Παράλληλα, 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο, είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι.

Επιπλέον, ζούμε σε έναν πλανήτη, όπου το νερό αποτελεί βασικό στοιχείο της ζωής.

Κι όμως λιγότερο από το 3% του νερού στον πλανήτη είναι πόσιμο, με το 2,5% να βρίσκεται σε παγωμένη μορφή στην Ανταρκτική, την Αρκτική και τους παγετώνες.

Η ανθρωπότητα λοιπόν θα πρέπει να στηριχθεί στο 0,5 % που απομένει, για να καλύψει τις ανάγκες σε γλυκό νερό των οικοσυστημάτων, αλλά και των ανθρώπων.

Λαμβάνοντας υπόψη την δραματική κατάσταση στην οποία οδηγούμαστε, ο ΟΗΕ έθεσε 17 στόχους μέχρι το 2030, προκειμένου να αναστραφούν οι παραπάνω αρνητικοί δείκτες.

Ο στόχος 12, είναι αυτός που, κατά την άποψή μου, συμπλέκει περισσότερο την έννοια της βιώσιμης ανάπτυξης και της αγροτικής παραγωγής.

Αλλά και άλλοι, μεγάλοι υπερεθνικοί οργανισμοί όπως η Ε.Ε. επιχειρούν μέσα από πολύ συγκεκριμένες και πολύ απτές πολιτικές, να υποστηρίξουν τον στόχο 12.

Το κυριότερο εργαλείο της Ένωσης προς αυτήν την κατεύθυνση είναι η Κοινή Γεωργική Πολιτική (ΚΓΠ), γνωστότερη ως Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) 2014 – 2020.

Η ΚΑΠ δίνει ιδιαίτερο βάρος και σημασία στο ρόλο που θα πρέπει να αναλάβει η καινοτομία, προκειμένου να επιτευχθεί μια βιώσιμη ανάπτυξη της γεωργίας και της υπαίθρου.

Κι όταν λέμε βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη, εννοούμε μια ανάπτυξη που στηρίζεται στις ίδιες της τις δυνάμεις – όχι μόνο πρόσκαιρα αλλά και μακροπρόθεσμα – που δεν αυτοϋπονομεύεται, κατασπαταλώντας τις αναπτυξιακές της δυνατότητες στην επιδίωξή της να αποκομίσει μεγαλύτερα πρόσκαιρα οφέλη.

Επιδιώκει οικονομική, περιβαλλοντική και κοινωνική βιωσιμότητα, δηλαδή τις τρεις πλευρές του τριγώνου που προανέφερα.

Γιατί μόνο αν πληροί και τις τρεις αυτές συνθήκες, η ανάπτυξη της γεωργίας και της υπαίθρου, θα στέκεται πραγματικά στα πόδια της, χωρίς να υπονομεύεται ούτε από φυσικούς ούτε από ανθρωπογενείς παράγοντες.

Τι προτείνει η ΚΑΠ για την οικονομική βιωσιμότητα;

Μιλά για μια ανάπτυξη που μακροπρόθεσμα αυτοτροφοδοτείται από την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών και τελικά από το εισόδημα που αυτή αποφέρει.

Κι αυτό, διότι η εξάρτηση της επιβίωσης μιας εκμετάλλευσης και της γεωργίας από επιδοτήσεις και διαγραφές χρεών, δεν τις καθιστά πραγματικά βιώσιμες, αλλά μόνο πλασματικά βιώσιμες.

Εάν για οποιοδήποτε λόγο σταματήσουν οι εκάστοτε επιδοτήσεις, δεν μπορεί να καταρρέει και ολόκληρος ο τομέας.

Πώς μπορεί να γίνει η γεωργία οικονομικά βιώσιμη;

Σταθερά και σίγουρα, μέσω της ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας.

Κι αυτό σημαίνει είτε μείωση του κόστους παραγωγής (δηλαδή, αύξηση παραγωγικότητας), είτε διαφοροποίηση του προϊόντος που του προσδίδει υψηλότερη προστιθέμενη αξία και άρα αποκομίζει υψηλότερες τιμές από την αγορά.

Πώς όμως μπορούμε να πετύχουμε μείωση του κόστους παραγωγής, όταν οι τιμές των εισροών που χρησιμοποιούνται στη γεωργία (ζωοτροφές, λιπάσματα, ενέργεια κλπ) όχι μόνο ολοένα αυξάνονται, αλλά καταστούν πλέον επισφαλείς τις αγροτικές επιχειρήσεις και τις αγροτικές παραγωγές;

Οι γνώσεις εδώ είναι καθοριστικής σημασίας – γνώσεις και για την οικονομικότερη λειτουργία μιας εκμετάλλευσης και για τις διαθέσιμες πρακτικές.

Καθοριστικής σημασίας είναι επίσης και η συνεργασία μεταξύ των παραγωγών, μέσω ομάδων παραγωγών, για τον περιορισμό του κόστους λειτουργίας, ιδιαίτερα των μικρών εκμεταλλεύσεων.

Μία ομάδα παραγωγών μπορεί να διαπραγματευθεί χαμηλότερες τιμές για τις εισροές και υψηλότερες τιμές για τα προϊόντα, ενώ είναι επίσης σε θέση να αναλάβει πολύτιμες επενδύσεις ή να ανταπεξέλθει αποτελεσματικότερα σε κρίσεις, με τη στήριξη της ΕΕ.

Η ΚΑΠ κάνει λόγο επίσης για την περιβαλλοντική βιωσιμότητα με τη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων και αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε πως η αγροτική παραγωγή κάνει χρήση νερού, εδάφους, αλλά και ενέργειας.

Κατασπατάληση και κακή χρήση αυτών των πόρων, μακροπρόθεσμα επιδρά αρνητικά στην παραγωγική δυνατότητα και τελικά στην ίδια τη αγροτική παραγωγή, ποσοτικά και ποιοτικά.

Η αλόγιστη χρήση φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων, ενέργειας που συνδέεται συνήθως, αλλά όχι αποκλειστικά, με την εντατικοποίηση της γεωργίας,  υποβαθμίζει την ποιότητα των φυσικών πόρων, εξαντλεί τα εδάφη και μειώνει τη γονιμότητά τους, μολύνει τα νερά, ρυπαίνει τον αέρα.

Η βιοποικιλότητα χάνεται, οι ισορροπίες στη φύση ανατρέπονται, το φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής κάνει όλο και περισσότερο φανερή την παρουσία του με ακραία καιρικά φαινόμενα και μεταβολές στους καλλιεργητικούς κύκλους.

Μέχρι τώρα, οι προσπάθειες για περιβαλλοντικά βιώσιμη ανάπτυξη,  γίνονταν σε βάρος της ανταγωνιστικότητας.

Η συνταγή ήταν λιγότερο εντατικές μορφές αγροτικών δραστηριοτήτων και το αποτέλεσμα ήταν αύξηση του κόστους παραγωγής.

Οι σημερινές συνθήκες δεν επιτρέπουν τη συνέχιση αυτής της συνταγής και ακριβώς για αυτόν το λόγο είναι απαραίτητη η συνεχής αναζήτηση και εφαρμογή της καινοτομίας.

Και αυτό γιατί καλούμαστε τώρα, με όρους επείγοντος, να συνδυάσουμε παραγωγικότητα με ανταγωνιστικότητα, σεβόμενοι το περιβάλλον, αλλά και προστατεύοντάς το παράλληλα.

Άρα, αυτό που ζητείται από τον Ευρωπαίο και επομένως τον Έλληνα αγρότη είναι ο εκσυγχρονισμός της παραγωγικής διαδικασίας και η απομάκρυνσή του από παλιά μοντέλα.

Απαραίτητα στοιχεία για τη μετάβαση του αυτή, είναι η γνώση, η καινοτομία, αλλά και η ψηφιοποίηση.

Με άλλα λόγια, η μετάβαση στην «έξυπνη γεωργία».

Άλμα τεράστιο, ιδιαίτερα για την Ελλάδα.

Αλλά και στη «νέα πράσινη γεωργία».

Που σημαίνει πως οι παραγωγοί θα αμειφθούν με επιπλέον ενισχύσεις για τις προσπάθειες που θα καταβάλουν για τις περιβαλλοντικές πρακτικές και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.

Πρόκειται για τα λεγόμενα οικολογικά καθεστώτα.

Και εδώ η ευφυής γεωργία θα αποτελέσει το κατεξοχήν εργαλείο στην επίτευξη αυτού του στόχου.

Και περιττό να αναφερθεί πως αν οι στόχοι των επί μέρους εθνικών σχεδίων της ΚΑΠ δεν επιτευχθούν, θα κόβεται η χρηματοδότηση.

Διότι δεν πρέπει να  εξισώνεται η προσπάθεια με την αδράνεια, αλλά επιπλέον οι κανόνες θα πρέπει α ισχύουν για όλους και χωρίς διακρίσεις, οποιασδήποτε φύσεως

Παράλληλα με όλα τα προηγούμενα, ζητούμενο είναι και η εξασφάλιση της κοινωνικής συνοχής και ισόρροπης ανάπτυξης μεταξύ των αγροτικών περιοχών, προκειμένου αυτές να είναι βιώσιμες οικονομικά.

Με λίγα λόγια, απαιτείται βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη, χωρίς αποκλεισμούς κοινωνικών στρωμάτων και κοινωνικών ομάδων, ούτε στην διαδικασία της παραγωγής, ούτε στη διάχυση των αποτελεσμάτων.

Αλλά για να διαχυθούν τα αποτελέσματα πρέπει πρώτα να παραχθούν.

Η ύπαιθρος πρέπει να δημιουργήσει πραγματικές θέσεις εργασίας που θα αποφέρουν πραγματικά εισοδήματα και όχι επιδοτούμενες παροχές.

Δεν αρκεί να δημιουργούνται θέσεις υπο-απασχόλησης και διαρκούς επαιτείας από τα Ευρωπαϊκά κονδύλια.

Αυτό το μοντέλο εξάντλησε την βιωσιμότητά του. Το ζήσαμε, είχε τα αποτελέσματα για την εποχή του, τώρα πια είμαστε σε μια νέα εποχή , με νέα δεδομένα και νέες απαιτήσεις.

Το μακροχρόνιο και μακροπρόθεσμο όφελος όλων μας, απαιτεί τη δημιουργία ευκαιριών για εργασία που παράγει προϊόντα και υπηρεσίες με υψηλή προστιθέμενη αξία.

Νέα εργαλεία θα είναι εφεξής οι αναδυόμενες βιώσιμες αγροτικές αλυσίδες αξίας σε τομείς όπως οι βιομηχανίες βιοπροϊόντων, η βιοενέργεια και η κυκλική οικονομία, καθώς και ο οικολογικός τουρισμός, που αποδεδειγμένα πλέον προσφέρουν ευκαιρίες για τους παραγωγούς  και τις αγροτικές επιχειρήσεις,  ώστε να αποκομίζουν πρόσθετα έσοδα.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα : τα υποπροϊόντα που προέρχονται από γεωργικά είδη διατροφής και τη δασοκομία θα μπορούσαν να αποκτήσουν νέα αξία ως εισροές για την παραγωγή βιοενέργειας και τις βιομηχανίες βιολογικής βάσης, ενώ η κοπριά μπορεί να μετατραπεί σε βιοαέριο και λίπασμα, στηρίζοντας έτσι τόσο την ενεργειακή μετάβαση, όσο και την ευρύτερη ανακύκλωση θρεπτικών συστατικών.

Για να γίνουν, όμως, όλα αυτά χρειάζεται σοβαρότητα, ειλικρινής και μεγάλη προσπάθεια, επαγγελματισμός, επιχειρηματικότητα.

Απαιτούνται εξίσου νέες ιδέες, φρέσκες και ρεαλιστικές σκέψεις, δημιουργικότητα, καινοτομία.

Ο Έλληνας αγρότης απαιτείται να βγει από τα γνώριμα σε αυτόν μοτίβα, από το «comfort-zone» του, να αρχίσει να εξοικειώνεται με την ίδια την ιδέα της καινοτομίας και της ανάγκης να βάλει την ενημέρωση και τη λήψη γνώσεων στην καθημερινότητά του, όσο μεγάλη ή μικρή κι αν είναι η γεωργική του εκμετάλλευση.

Ο Έλληνας αγρότης απαιτείται να υιοθετήσει μια θετική στάση απέναντι στο καινούριο και μια υπεύθυνη στάση έναντι των σχεδίων που καταστρώνει και των αποφάσεων που λαμβάνει.

Ο Έλληνας αγρότης απαιτείται να δει τη γεωργική δραστηριότητα ως μια διαδικασία δημιουργική, που ξεκινά από τον ίδιο και ολοκληρώνεται μέσα από συνεργασίες.

Θα πρέπει να δει τις συνεργασίες ως από κοινού ενέργειες για μεγιστοποίηση του οφέλους όλων κι όχι σαν σχέσεις ιδιοτέλειας και καχυποψίας.

Κι εδώ είναι το μεγάλο πολιτικό ζητούμενο :

Πώς όλα αυτά, ο Έλληνας αγρότης και οι αγροτικές επιχειρήσεις θα  τα μάθουν;

Η «θεία επιφοίτηση», θα αλλάξει τη θεώρηση των πραγμάτων, την κουλτούρα της παραγωγής και της ανάπτυξης ;

Ποιος θα εισάγει την εξωστρέφεια ως πυρήνα της αγροτικής παραγωγής- κι όχι απλώς ως αναγκαία συνθήκη διάθεσης της παραγωγής ;

Ποιος θα μιλήσει καθαρά-  με καθαρό μέτωπο και ίσιο βλέμμα, για τους γενικούς και ειδικούς κανόνες λειτουργίας του συστήματος αγροτικής παραγωγής;

Ποιος θα μιλήσει για τις συνέπειες μη τήρησης των κανόνων ; Συνέπειες σε όλους και χωρίς διακρίσεις …

Το οργανωμένο κράτος, σε συνεργασία με τους φορείς της αυτοδιοίκησης και τους θεσμικούς φορείς του αγροτικού κόσμου, των αγροτικών επιχειρήσεων και όλων των συναφών με τον πρωτογενή τομέα εμπλεκομένων, οφείλουν μέσα από συμπράξεις τους, να οργανώσουν τώρα και άμεσα, τον προγραμματισμό δράσης για την ενημέρωση και εκπαίδευση , κυρίαρχα των  ανθρώπων της παραγωγής.

Υπάρχουν σοβαρές ευρωπαϊκές πρακτικές, αξιολογημένες και ήδη με ορατά τα αποτελέσματά τους, όπου αυτές έχουν δοκιμασθεί .

Οφείλουμε να μεταφέρουμε στους αγρότες μας τη νέα γνώση, τη νέα τεχνολογία, τις νέες δυνατότητες

Στην εποχή της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, όπου οι αλλαγές είναι ραγδαίες και ενσωματώνονται με τεράστια ταχύτητα, στην χώρα μας εμφανιζόμαστε σε πολλές περιπτώσεις,  σαν να είμαστε ακόμη στην εποχή του λίθου   

Τα συνεργατικά μας σχήματα και  οι εταιρισμοί, στη νέα, σύγχρονη μορφή τους, μπορούν να αποτελέσουν τη λύση και την εγγύηση για τη νέα εποχή της παραγωγής

Θα πρέπει να συμφιλιωθούμε με όλα αυτά, αλλά και με τις αφορισμένες για χρόνια –ακόμη και τώρα από κάποιους δογματικούς-  έννοιες  της «ιδιωτικής πρωτοβουλίας» και της «υγιούς επιχειρηματικότητας» στη γεωργία.

Όλα αυτά μπορεί να ακούγονται δύσκολα, όμως πολλοί, που ακολουθούν ήδη τον οδικό χάρτη των νέων δεδομένων της νέας εποχής, φαίνεται πως έχουν θεαματικά αποτελέσματα  

Το πολιτικό σύστημα οφείλει να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων . Εχει την ευθύνη να εκπαιδεύσει τους Ανθρώπους μας, να εισάγει τις νέες αντιλήψεις και πρακτικές, οφείλει να σταθεί αρωγός στην νέα δική τους εποχή…

Με αυτόν τον τρόπο απολογείται για όλα όσα δεν έπραξε πρόσφατα και ακόμη πιο παλιά και η τωρινή δράση θα είναι πραγματική και ουσιαστική άφεση…

Πληκτρολογήστε και πατήστε το enter.